← خانه
لوح قرآنی: حروف مقطعه قرآن کریم
لوح قرآنی — که در عربی به نام الحروف المقطعه شناخته میشود — حروف منفرد عربی هستند که یکبهیک در آغاز برخی سورههای قرآن تلاوت میشوند؛ مانند الم و يس. این حروف در ابتدای ۲۹ سوره آمدهاند و از ۱۴ حرف متفاوت در ۱۴ ترکیب مستقل تشکیل شدهاند. رایجترین دیدگاه میان علمای کلاسیک این است که معنای دقیق آنها تنها نزد خداوند است.
لوح قرآنی — نکات کلیدی
- چیستی آنها
- حروف مقطعه عربی که آغازگر برخی سورهها هستند
- سورههایی که با آنها آغاز میشوند
- ۲۹
- تعداد حروف بهکاررفته
- ۱۴ (نیمی از الفبای ۲۸ حرفی عربی)
- تعداد ترکیبهای مستقل
- ۱۴
- نمونهها
- الم, الر, حم, طه, يس, ص, ق, ن
- رایجترین دیدگاه علما
- معنای حقیقی آنها تنها نزد خداوند است
آشنایی با لوح قرآنی
«لوح قرآنی» به چه معناست؟
«لوح قرآنی» نامی رایج است — که در اردو و فارسی بهکار میرود — برای حروف مقطعه، یعنی همان حروف منفرد آغازگر ۲۹ سوره. این حروف حرفبهحرف خوانده میشوند (برای نمونه «الف-لام-میم»، نه «اَلَم»)، و به همین دلیل «مقطعه» یا «منفصل» نامیده میشوند.
۱۴ حرف
دقیقاً ۱۴ حرف از ۲۸ حرف الفبای عربی بهعنوان حروف مقطعه بهکار رفتهاند: ا (الف)، ل (لام)، م (میم)، ص (صاد)، ر (را)، ك (کاف)، ه (ها)، ي (یا)، ع (عین)، ط (طا)، س (سین)، ح (حا)، ق (قاف) و ن (نون). علما این حروف را در عبارت معروف «نصٌّ حكيمٌ قاطعٌ له سرّ» گرد آوردهاند.
چند تا هستند؟
این حروف آغازگر ۲۹ سورهاند و ۱۴ ترکیب مستقل میسازند — از یک حرف تنها (ص، ق، ن) تا گروههای پنجحرفی (كهيعص، حم عسق). برخی ترکیبها، مانند الم و حم، آغازگر چندین سوره هستند.
معنای آنها چیست؟
رایجترین دیدگاه میان علمای متقدم (سلف) این است که حروف مقطعه از جمله متشابهاتاند — آیاتی که معنای دقیق آنها تنها نزد خداوند است. برخی دیگر از علما پیشنهاد دادهاند که این حروف توجه را به اعجاز قرآن جلب میکنند، چرا که قرآن از همین حروف عربی تألیف شده است؛ یا اینکه نامهای سورهها هستند. هیچ تفسیر واحدی بهعنوان قطعی مورد اتفاق نظر نیست.
۱۴ ترکیب در ۲۹ سوره
تمامی مواضع حروف مقطعه در قرآن کریم، همراه با شماره سورههایی که هر ترکیب آغازگر آنهاست.
| حروف | تلفظ | سورهها (بر اساس شماره) |
|---|
| الم | الف-لام-میم | 2, 3, 29, 30, 31, 32 |
| المص | الف-لام-میم-صاد | 7 |
| الر | الف-لام-را | 10, 11, 12, 14, 15 |
| المر | الف-لام-میم-را | 13 |
| كهيعص | کاف-ها-یا-عین-صاد | 19 |
| طه | طا-ها | 20 |
| طسم | طا-سین-میم | 26, 28 |
| طس | طا-سین | 27 |
| يس | یا-سین | 36 |
| ص | صاد | 38 |
| حم | حا-میم | 40, 41, 43, 44, 45, 46 |
| حم عسق | حا-میم؛ عین-سین-قاف | 42 |
| ق | قاف | 50 |
| ن | نون | 68 |
لوح قرآنی — پرسشهای متداول
- چند لوح قرآنی وجود دارد؟
- حروف مقطعه در آغاز ۲۹ سوره از قرآن کریم آمدهاند و ۱۴ ترکیب مستقل میسازند که از ۱۴ حرف مختلف عربی تشکیل شدهاند.
- حروف مقطعه چیستند؟
- حروف مقطعه، حروف منفرد عربی هستند — مانند الف-لام-میم (الم) یا حا-میم (حم) — که یکبهیک در آغاز برخی سورهها تلاوت میشوند. «مقطعه» نامیده میشوند زیرا هر حرف جداگانه و نه بهصورت یک کلمه ادا میشود.
- کدام حروف در لوح قرآنی بهکار رفتهاند؟
- چهارده حرف: ا، ل، م، ص، ر، ك، ه، ي، ع، ط، س، ح، ق و ن — دقیقاً نیمی از ۲۸ حرف الفبای عربی.
- معنای حروف مقطعه چیست؟
- بیشتر علمای متقدم بر این باور بودند که معنای دقیق آنها تنها نزد خداوند است. برخی دیگر پیشنهاد دادهاند که این حروف اعجاز بلاغی قرآن را برجسته میکنند، چرا که قرآن از همان حروفی تألیف شده که عربها بهکار میبرند؛ یا اینکه نامهای سورهها هستند.
- کدام سوره با بیشترین حروف مقطعه آغاز میشود؟
- سوره مریم (۱۹) با پنج حرف کاف-ها-یا-عین-صاد (كهيعص) آغاز میشود، و سوره شوری (۴۲) با حا-میم و سپس عین-سین-قاف (حم عسق) آغاز میگردد.
- آیا یا-سین از حروف مقطعه است؟
- بله. یا-سین (يس) آغازگر سوره یس (۳۶) است و یکی از ۱۴ ترکیب حروف مقطعه به شمار میرود.