← Mal
لۆهە قورئانی: پیتە جیاکراوەکانی (مقطعات) قورئان
لۆهە قورئانی — کە بە عەرەبی بە الحروف المقطعة ناسراوە، واتە «پیتە جیاکراوەکان» — پیتە تاکە عەرەبییەکانن کە یەک بەیەک لە سەرەتای هەندێک سورەی قورئاندا دەخوێنرێنەوە، وەکو الف-لام-میم (الم) و یا-سین (يس). لە سەرەتای ٢٩ سورەدا دێنە ئەمەن و لە ١٤ پیتی جیاواز بە ١٤ تێکەڵەی جیاواز پێکهاتوون. بەرپرسیارترین بۆچوونی زانایانی کلاسیکی ئەمەیە کە مانای ڕاستەقینەیان تەنها لای خودا زانراوە.
لۆهە قورئانی — ئەمارە خێراکان
- چین
- پیتە جیاکراوە عەرەبییەکان (المقطعات) کە سەرەتای هەندێک سورەن
- سورەکانێ بەیان دەستپێدەکەن
- ٢٩
- پیتە جیاوازە بەکارهاتووەکان
- ١٤ (نیوەی ئەلفوبێی ٢٨ پیتییە عەرەبییەکە)
- تێکەڵەی جیاواز
- ١٤
- نموونەکان
- الم, الر, حم, طه, يس, ص, ق, ن
- بەرپرسیارترین بۆچوونی زانایان
- مانای ڕاستەقینەیان تەنها لای خودا زانراوە
تێگەیشتن لە لۆهە قورئانی
«لۆهە قورئانی» چ دەمانات؟
«لۆهە قورئانی» ناوێکی بەناوبانگە — بە فراوانی لە ئوردو و فارسیدا بەکاردێت — بۆ المقطعات، ئەو پیتانەی کە سەرەتای ٢٩ سورەن. پیت پیت دەخوێنرێنەوە (بۆ نموونە «الف-لام-میم» نەک «ئەلەم»)، بۆ ئەوەشە «جیاکراوە» یان «شکراوە» دەڵێن.
١٤ پیتەکە
تەنها ١٤ لە ٢٨ پیتی عەرەبی بە مقطعات دێنە ئەمەن: ا (الف)، ل (لام)، م (میم)، ص (صاد)، ر (را)، ك (کاف)، ه (ها)، ي (یا)، ع (عەین)، ط (طا)، س (سین)، ح (حا)، ق (قاف) و ن (نون). زانایان ئەم پیتانەیان لە دەستەواژەی بەناوبانگی «نصٌّ حكيمٌ قاطعٌ له سرّ» («دەقێکی بیناس و بڕیاردەرە کە سیرێتی هەیە») کۆکردووەتەوە.
چەند دانەن؟
ئەم پیتانە سەرەتای ٢٩ سورەن و ١٤ تێکەڵەی جیاواز پێکدێنن — لە پیتێکی تاک (ص، ق، ن) تا گروپی پێنج پیتی (كهيعص، حم عسق). هەندێک تێکەڵە، وەکو الم و حم، سەرەتای چەند سورەی جیاوازن.
مانایان چییە؟
بەرپرسیارترین بۆچوونی زانایانی سەرەتەیی (سەلەف) ئەمەیە کە المقطعات لە زۆر متشابهات دایەن — ئایەتانێ کە مانای تەواویان تەنها لای خودا زانراوە. زانایانی دیکە پێشنیارکردووە کە ئەم پیتانە سەرنجی خوێنەر دەکێشنە سوپەرناتورەلییەتی قورئان، کە لەو پیتانەی عەرەبییەی هەمان دەسەڵاتەوە پێک هاتووە، یان کە ناوی سورەکەن. هیچ شیکردنەوەیەکی تاک بە ئەنجامدراو وەک دیاری نییە.
١٤ تێکەڵەکە لە نێو ٢٩ سورەدا
هەر شوێنێ المقطعات لە قورئاندا دێتە ئەمەن، لەگەڵ ئەو سورانەی کە هەر تێکەڵەیەک سەرەتایەتییان دەکات (بە ژمارەی سورە).
| پیتەکان | ئاوازخوێنین | سورەکان (بە ژمارە) |
|---|
| الم | ئەلیف-لام-میم | 2, 3, 29, 30, 31, 32 |
| المص | ئەلیف-لام-میم-صاد | 7 |
| الر | ئەلیف-لام-را | 10, 11, 12, 14, 15 |
| المر | ئەلیف-لام-میم-را | 13 |
| كهيعص | کاف-ها-یا-عەین-صاد | 19 |
| طه | تا-ها | 20 |
| طسم | تا-سین-میم | 26, 28 |
| طس | تا-سین | 27 |
| يس | یا-سین | 36 |
| ص | صاد | 38 |
| حم | حا-میم | 40, 41, 43, 44, 45, 46 |
| حم عسق | حا-میم؛ عەین-سین-قاف | 42 |
| ق | قاف | 50 |
| ن | نون | 68 |
لۆهە قورئانی — پرسیارە دووبارەکراوەکان
- چەند لۆهە قورئانی هەیە؟
- پیتە جیاکراوەکان (المقطعات) لە سەرەتای ٢٩ سورەی قورئاندا دێنە ئەمەن و ١٤ تێکەڵەی جیاواز پێکدێنن، کە لە ١٤ پیتی جیاواز عەرەبی پێکهاتوون.
- المقطعات (پیتە جیاکراوەکان) چین؟
- پیتە تاکە عەرەبییەکانن — وەکو الف-لام-میم (الم) یان حا-میم (حم) — کە یەک بەیەک لە سەرەتای هەندێک سورەدا دەخوێنرێنەوە. «جیاکراوە» دەڵێن چونکە هەر پیتێ جیاجیا دەخوێنرێتەوە نەک وەک وشەیەکی تەواو.
- چ پیتانە لە لۆهە قورئانیدا بەکاردێن؟
- چواردە پیت: ا، ل، م، ص، ر، ك، ه، ي، ع، ط، س، ح، ق و ن — تەنها نیوەی ٢٨ پیتی ئەلفوبێی عەرەبییەکە.
- مانای پیتە جیاکراوەکان چییە؟
- زۆرینەی زانایانی سەرەتەیی پێیانوایە مانای ڕاستەقینەیان تەنها لای خودا زانراوە. زانایانی دیکە پێشنیارکردووە کە ئەم پیتانە سەرنج دەکێشنە سەر بێنووسێتییەتی قورئان، چونکە لەو پیتانەی هەمانەوە پێکهاتووە کە عەرەبەکان بەکاریاندەهێنن، یان کە ناوی سورەکەن بنوێنن.
- کام سورە بە زۆرترین پیتی جیاکراوە دەستپێدەکات؟
- سورەی مەریەم (١٩) بە پێنج پیت دەستپێدەکات، کاف-ها-یا-عەین-صاد (كهيعص)، و سورەی شووری (٤٢) بە حا-میم و پاشان عەین-سین-قاف (حم عسق) دەستپێدەکات.
- یا-سین لە پیتە جیاکراوەکانەیە؟
- بەڵێ. یا-سین (يس) سەرەتای سورەی یاسین (٣٦) دەکات و یەکێکە لە ١٤ تێکەڵەی المقطعات.