← Ana sayfa
İslami Miras Hesaplayıcı
İslami miras hukuku (ʿilm al-farāʾiḍ), terekenin Kur'an'da belirlenen sabit paylara göre dağıtılmasını öngörür. Vefat edenin ardında kalan mirasçıları seçin; bu hesaplayıcı, sabit paylar (furūḍ), asabe (ʿaṣaba), orantılı indirim (ʿawl) ve artanın iadesi (radd) kurallarını uygulayarak her mirasçının payını tahmin eder.
İslami miras nasıl işler
- Tereke paylaşılmadan önce üç husus öncelikle karşılanır: cenaze ve defin masrafları, müteveffanın borçları ve kalanın en fazla üçte birine kadar yapılabilecek geçerli vasiyet (wasiyya), bu vasiyet, zaten mirasçı olan birine bırakılamaz.
- Kur'an, belirli mirasçılara, eş, anne-baba ve kızlar gibi, sabit paylar (furūḍ) takdir etmiştir. Bu paylar önce dağıtılır; yarım, çeyrek, sekizde bir, üçte iki, üçte bir veya altıda bir gibi kesirler hâlindedir.
- Koca, eşinin terekesinin yarısını alır; eşi çocuk bırakmışsa bu pay çeyreğe iner. Eş, kocanın terekesinin çeyreğini alır; koca çocuk bırakmışsa bu pay sekizde bire iner; birden fazla eş varsa bu payı aralarında eşit olarak paylaşırlar.
- Anne ve baba, müteveffanın çocuk bırakmış olması hâlinde genellikle altıda bir pay alır. Çocuklar asabe olarak miras alır; yaygın kurala göre oğul, kızın iki katı pay alır. Yalnızca kızlar varsa, tek kız yarım pay alır; iki veya daha fazla kız ise üçte ikiyi paylaşır.
- Sabit paylar dağıtıldıktan sonra kalan miktar asabedir (ʿaṣaba) ve en yakın baba tarafı erkek akrabalara intikal eder. Sabit payların toplamı terekenin tamamını aşarsa ʿawl uygulanır ve her pay orantılı olarak düşürülür.
- Artık pay bulunur ve asabe mirasçısı yoksa, radd bu payı sabit pay sahiplerine payları oranında iade eder, eş bu iadeden yararlanamaz.
- Somut bir örnek: bir adam eşini, bir oğlunu ve bir kızını geride bırakır. Eş sekizde bir alır; kalan yedi sekizde bir çocuklar arasında bölüşülür ve oğul, kızın iki katı pay alır. Büyükanne-büyükbaba, karma kardeş durumları veya kayıp mirasçı gibi karmaşık hâllerde bir uzmana danışılmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
- İslam'da miras nasıl paylaştırılır?
- Cenaze masrafları, borçlar ve geçerli vasiyetler ödendikten sonra tereke, yakın akrabalar için Kur'an'da belirlenmiş sabit paylar (furūḍ) çerçevesinde taksim edilir; kalan kısım (ʿaṣaba) en yakın baba tarafı akrabalara verilir. ʿAwl ve radd kuralları, paylar terekenin üzerinde veya altında kaldığında devreye girerek dengeleme sağlar.
- Eş ne kadar pay alır?
- Koca, eşinin terekesinin yarısını miras alır; eşi çocuk bırakmışsa bu pay çeyreğe iner. Eş, kocanın terekesinin çeyreğini alır; koca çocuk bırakmışsa bu pay sekizde bire iner. Birden fazla eş varsa bu payı aralarında eşit olarak paylaşırlar.
- Anne-baba ve çocuklar ne kadar miras alır?
- Müteveffanın çocuk bırakmış olması hâlinde her bir ebeveyn genellikle altıda bir pay alır. Çocuklar ise asabe olarak miras alır; yaygın kurala göre oğul, kızın iki katı pay alır. Yalnızca kız çocukları varsa, tek kız yarım pay alır; iki veya daha fazla kız, üçte ikiyi paylaşır.
- Oğul neden kızdan fazla pay alır?
- Pek çok durumda oğul, kızın iki katı pay alır. Bunun nedeni, İslam hukukunda erkeğin eşini, çocuklarını ve bakmakla yükümlü olduğu kişileri geçindirme sorumluluğunu taşımasıdır. Kadın ise kendisine ait serveti tamamen kendi tasarrufunda tutma hakkına sahiptir.
- İslam'da vasiyet bırakabilir miyim?
- Evet. Bir Müslüman, terekesinin (borçlar düşüldükten sonra) en fazla üçte birini, zaten Kur'ani mirasçı olmayan kişi ya da amaçlara vasiyet edebilir. Geriye kalan üçte iki, Kur'an'da belirlenen paylara göre mirasçılara dağıtılmalıdır.
- Bu hesaplayıcı dört mezhep için de geçerli mi?
- Kur'ani sabit paylar Sünni mezhepler arasında büyük ölçüde uzlaşılmış olup bu hesaplayıcı ana akım Sünni görüşü esas almaktadır. Büyükbaba ile kardeşlerin bir arada bulunması gibi bazı nadir durumlar mezhepler arasında farklılık gösterebilir; bu tür olağandışı hâlleri bir alimle teyit ediniz.
- Bu hesaplayıcı bir fetva mıdır?
- Hayır. Ana akım Sünni görüşe dayalı, eğitim amaçlı bir tahmin niteliği taşıyan bu araç her nadir durumu kapsamaz. Qurani, bunu hesabınız olmaksızın cihazınızda özel olarak çalıştırır. Bağlayıcı ve yetkili bir taksim için ehil bir alime veya şer'iyye mahkemesine başvurunuz.